بیل گیتس تازهترین چهره برجسته دنیای فناوری است که درباره خطرات هوش مصنوعی هشدار میدهد.
بیل گیتس، میلیاردر و یکی از بنیانگذاران مایکروسافت، با صراحت هشدار میدهد که هوش مصنوعی تهدیدی جدی برای مشاغل و زندگی انسانهاست و رسیدگی فوری به این خطرات باید «یکی از اولویتهای اصلی جهان» باشد.
گیتس هفته گذشته در مصاحبهای یکساعته با نیویورک تایمز گفت صنعت فناوری آگاهانه این تهدیدها را کماهمیت جلوه میدهد، زیرا منافع مالی عظیمی در میان است.
او گفت: «در محافل خصوصی، افرادی که میدانند این فناوریها چقدر توانمندند و با چه سرعتی در حال پیشرفت هستند، بهشدت نگراناند.» بااینحال، به گفته گیتس، تعداد کمی از مدیران فناوری حاضرند این نگرانی را علناً بیان کنند: «حالا به یکدیگر میگویند: هی، رفیق، این حرفها را نزن. برای کسبوکارمان بد است؛ برای تریلیون دلار بعدی که میخواهیم جذب کنیم هم بد است.»
گیتس روز چهارشنبه مقالهای نزدیک به ۶ هزار کلمه در وبسایت شخصی خود منتشر کرد و در آن، ضمن تشریح نگرانیهایش درباره هوش مصنوعی، راهکارهایی مانند وضع مالیاتها و ممنوعیتهای جدید را پیشنهاد داد. او گفت دلیل اینکه اکنون تصمیم گرفته درباره این موضوع صحبت کند، این است که پیشرفتهای اخیر هوش مصنوعی بسیار فراتر از انتظارش بودهاند. از سوی دیگر، صنعت فناوری نقاط عطف مهمی را که زمانی عبور از آنها مستلزم احتیاط بیشتر دانسته میشد، نادیده گرفته است؛ مواردی مانند خارجشدن هوش مصنوعی از کنترل سازندگانش یا ارائه دستورالعمل ساخت سلاحهای بیولوژیکی.
او گفت: «آنها با تمام سرعت پیش میروند و امیدوارند جنبههای مثبت بر پیامدهای منفی غلبه کند.»
گیتس ۷۰ساله، تازهترین چهره برجسته فناوری است که درباره خطرات هوش مصنوعی هشدار میدهد؛ آن هم در شرایطی که این صنعت تریلیونها دلار برای ساخت مراکز داده جدید هزینه میکند و شرکتهای نوپای هوش مصنوعی در آستانه برخی از بزرگترین عرضههای اولیه سهام در تاریخ قرار گرفتهاند.
گیتس این موضعگیری را در حالی مطرح میکند که بهتازگی از دورهای طولانی از حاشیهها و رسواییها عبور کرده است. اوایل امسال، انتشار ایمیلهای جفری اپستین، مجرم جنسی، بار دیگر توجهها را به ارتباطات گیتس با او جلب کرد.
گیتس در ماه فوریه ناچار شد از حضور در یک کنفرانس هوش مصنوعی انصراف دهد و در ماه ژوئن نیز به مدت شش ساعت در برابر یکی از کمیتههای مجلس نمایندگان شهادت داد. افشای خیانت او، در کنار طلاقش در سال ۲۰۲۱، آسیب زیادی به اعتبارش وارد کرد. او پذیرفت که همه این موارد «اشتباهات» خودش بودهاند.
به نظر میرسد پس از پاسخدادن به تمام پرسشهای کمیته نظارت مجلس نمایندگان، تمایل بیشتری برای بازگشت به کانون توجه پیدا کرده است. او در این مصاحبه گفت: «فکر میکنم مردم متوجه شدهاند چه کارهایی انجام دادهام، چه کارهایی انجام ندادهام و اینکه وقتی اشتباه میکنم، از آن درس میگیرم.»
گیتس اذعان کرد که ممکن است بهدلیل ثروت عظیم و سابقهاش بهعنوان مدیرعامل تهاجمی مایکروسافت، پیامرسان بینقصی برای این موضوع نباشد. در سال ۲۰۰۰ و در جریان پروندهای مهم در دادگاه فدرال مشخص شد که مایکروسافت در دوران مدیریت او بارها از موقعیت انحصاری خود سوءاستفاده کرده است. گیتس در سال ۲۰۲۰ از هیئتمدیره این شرکت کنارهگیری کرد.
اگرچه او از انتقاد مستقیم از مایکروسافت یا دیگر شرکتها خودداری کرد، استدلالش این بود که برای پرداختن به مسئله هوش مصنوعی در موقعیتی منحصربهفرد قرار دارد. او متخصص فناوری و از افراد آگاه به صنعت است، اما دیگر انگیزههای سودمحور ناشی از اداره یک شرکت بر تصمیمهایش اثر نمیگذارد. افزون بر این، دهههاست که از طریق بنیاد خیریه خود برای مقابله با نابرابری تلاش میکند.
او گفت: «شاید همین تناقض که فردی شیفته نوآوری، اکنون ترسیده و میگوید آماده نیستیم و در حال عبور از مرزهای خطرناک هستیم، هشدار را تکاندهندهتر کند.»
گیتس گفت پیشرفتهای فناوری سه بار واقعاً او را شگفتزده کردهاند: نخست در سال ۱۹۸۰، زمانی که برای اولینبار رابط کاربری گرافیکی را دید؛ فناوریای که به شکلگیری رایانه شخصی مدرن انجامید. بار دوم در سال ۲۰۲۲ بود، وقتی مدیران OpenAI به خانهاش رفتند تا فناوریای را به نمایش بگذارند که اندکی بعد به ChatGPT تبدیل شد. سومین بار نیز امسال بود، زمانی که از نزدیک پیشرفتهای Claude Code، ابزار هوش مصنوعی شرکت Anthropic، را مشاهده کرد.
گیتس گفت برنامهنویسی حوزهای است که بیش از هر موضوع دیگری در آن تخصص دارد و تواناییهای Claude او را شوکه کرده است. او گفت: «اینکه حالا این سیستمها واقعاً از من بهتر شدهاند، آدم را به این فکر میاندازد که: این دیگر چیست؟»
به گفته گیتس، پیشرفتهای فناوری در گذشته بیش از آنکه شغل از بین ببرند، فرصتهای شغلی تازه ایجاد کردهاند. بااینحال، او ادعای حامیان صنعت فناوری را که میگویند این بار نیز همان اتفاق تکرار خواهد شد، باور ندارد.
او گفت عصر هوش مصنوعی «بهطور کامل و مطلق متفاوت» است. گیتس اذعان کرد که این دیدگاه در محافل فناوری محبوب نیست و افزود: «این ادعای بزرگی است و من تمام دانش و اعتبارم را بر سر آن میگذارم و میگویم: واقعاً فکر میکنید این بار هم مثل گذشته خواهد بود؟»
او معتقد است اگر به این مسئله رسیدگی نشود، ازبینرفتن گسترده مشاغل اجتنابناپذیر خواهد بود؛ زیرا هوش مصنوعی در سراسر اقتصاد گسترش مییابد و دیگر فضای چندانی باقی نمیماند تا یک صنعت، نیروهای بیکارشده صنعت دیگری را جذب کند. بزرگترین شرکتهای فناوری جهان، از جمله مایکروسافت، در حال رقابتاند تا به مشتریان سازمانی خود برای استفاده از هوش مصنوعی کمک کنند؛ فناوریای که میتواند جایگزین بسیاری از کارکنان شود.
گیتس گفت شرکتها صرفاً به مشوقهای بازار پاسخ میدهند، اما این مشوقها ممکن است با منافع جامعه در تضاد باشند.
او پیشنهاد کرد برای استفاده از هوش مصنوعی مالیات جدیدی با عنوان «مالیات توکن» وضع شود تا جایگزینکردن نیروی انسانی با هوش مصنوعی هزینه بیشتری داشته باشد و منابع مالی لازم برای حمایت از افرادی که شغلشان را از دست میدهند، فراهم شود. توکن، واحد پایه پردازش در سامانههای هوش مصنوعی است. ایده وضع مالیات بر توکنها، بهعنوان راهی برای افزایش هزینه استفاده از ماشین بهجای نیروی انسانی، تا حدی مورد توجه قرار گرفته و حتی در والاستریت نیز مطرح شده است.
گیتس همچنین گفت جایگزینی برخی مشاغل با هوش مصنوعی باید ممنوع شود؛ مشاغلی که به تعبیر او باید در «ذخیره انسانی» باقی بمانند. برای مثال، حرفهای مانند پرستاری ماهیتی عمیقاً انسانی و شخصی دارد. افزون بر این، ممکن است افرادی که در چنین مشاغلی فعالیت میکنند، پس از جایگزینشدن با هوش مصنوعی نتوانند شغل دیگری پیدا کنند.
او خواستار توافقهای بینالمللی جدیدی شد که معیارهای مشخصی برای نظارت و محدودکردن خطرات شدید، از جمله بیوتروریسم، تعیین کنند. به گفته او، حتی تعداد اندکی از افراد دارای دسترسی به سامانههای پیشرفته هوش مصنوعی نیز ممکن است بتوانند عوامل بیماریزای جدیدی تولید کنند.
گیتس گفت حاضر است با هر کسی که با ارزیابی اجباری سامانههای هوش مصنوعیِ قادر به طراحی مولکولهای جدید یا ایجاد یک همهگیری مخالف است، مناظره کند. او افزود از رویکردهای داوطلبانهای که کاخ سفید و رهبران صنعت در حال تدوین آن هستند، متعجب شده است.
او با ناباوری گفت: «خودتنظیمی برای خطرناکترین ابزاری که تاکنون اختراع شده است؟ نه، ممنون!»
گیتس گفت از اینکه چرا فوریت بیشتری برای رسیدگی به این مسائل وجود ندارد، در «وضعیت شوک» به سر میبرد. بسیاری از نگرانیهای او مشابه هشدارهای داریو آمودی، یکی از بنیانگذاران Anthropic، است. بااینحال، هشدارهای آمودی او را در تقابل با پنتاگون، کاخ سفید و بخش بزرگی از صنعت فناوری قرار دادهاند.
گیتس گفت: «افرادی هستند که به کسی حمله میکنند که بیش از همه درباره جنبههای منفی این فناوری صراحت دارد.»
نیویورک تایمز از OpenAI و مایکروسافت شکایت کرده و مدعی شده است که این شرکتها در توسعه سامانههای هوش مصنوعی خود، حق نشر محتوای خبری این روزنامه را نقض کردهاند. هر دو شرکت این ادعاها را رد کردهاند.
گیتس وعده داد که در کنار مسائل مربوط به سلامت جهانی، نگرانیهایش درباره هوش مصنوعی را نیز در تمام گفتوگوهایش با رهبران جهان مطرح کند. او گفت: «فقط دو موضوع وجود دارد که میخواهم درباره آنها بگویم: لطفاً بیشتر به این مسئله فکر کنید و لطفاً اهمیت بیشتری برای آن قائل شوید.»
گیتس اذعان کرد که در موقعیتی عجیب قرار گرفته است. شاید بتوان گفت او بهاندازه هر فرد دیگری در جهان برای ترویج و شکلدادن به صنعت مدرن رایانه تلاش کرده است؛ اما اکنون هشدار میدهد فناوریای که همین صنعت در حال ساخت آن است، خطراتی جهانی به همراه دارد.
او گفت: «دوست ندارم خبرهای بد را به مردم بدهم و دوست ندارم بگویم نوآوری ممکن است پیامدهایی کاملاً منفی داشته باشد؛ اما اکنون در چنین نقطهای قرار داریم.»